ÇİVRİL BOZDAĞ KÖYÜ YER ADLARINA

GENEL BİR BAKIŞ

-          BOZDAĞ KÖYÜ’NÜN TANIMI

-          YER ADLARI HAKKINDA GENEL BİR BİLGİ

-          KÖYDEKİ YER ADLARININ TESPİTİ

-          BOZDAĞ KÖYÜNDEKİ YER ADLARININ GRUPLARA AYRILARAK İNCELENMESİ

-          SONUÇ

                  ÇİVRİL BOZDAĞ KÖYÜ YER ADLARINA BAKIŞ

        A-  BOZDAĞ KÖYÜNÜN TANIMI:

  Bozdağ köyünde yaşayan insanların Gaziantep’ten gelen ataları  önceleri

Dinar yakınlarındaki  Yapağ’lı Çerkezine yerleşmişler, daha sonra buradaki sivrisinek ve bataklıkla baş edemiyerek bugün köyün sınırları içinde bulunan Eski Yurd yerine ( eski damlara ) yerleşmişlerdir.

            Bir diğer söylentiye görede köylülerin atalarının Adana – Kozan’dan geldikleri belirtilmiştir. Ancak her iki rivayette yöredeki insanlarının atalarının Toroslarda yaşamış Türkmen oymaklarına mensup olduklarını göstermektedir.Bu bölgede halen yerleşim kalıntıları bulunmaktadır. Yörenin en yüksek  bölgelerinden bir olan bu bölgeden daha sonra çaykuyu denilen ve köyün bugünkü bulunduğu yere göç edilmiştir. Önceleri Çaykuyu olarak anılan köyün adı sonra Baraklar olmuştur.yakın bir zamanda ise köyün adı Bozdağ olarak değiştirilmiştir.

            Köyün kuruluş tarihi ile ilgili olarak kesin bir tarih belirlemek mümkün değildir.1530 tarihindeki Anadolu eyaletlerini  gösteren bir haritaya göre , bu tarihte köyün bugünkü sınırları içinde herhangi bir yerleşim yeri bulunmamaktadır. Bu kayıtlar , bize bölgedeki yerleşimin  16 . asırdan sonra meydana geldiğini göstermektedir.

            Bozdağ köyü dünya üzerinde 29 derece – 49  dakika enlemi  38 derece – 06 dakika kuzey boylamında yer almaktadır. Köyün sınırları kuzeyinde ; Tokça, Bayat, Güneyinde; Evciler, Özdemirci Doğusunda; Altınova,Batısında ; Karahacılı( Üçtepe) bulunmaktadır.23.814.000 metrekare yüzölçüme sahip köyün rakımı 1350 m 2000 nüfus sayımına göre nüfusu 202 ‘dir. Karasal  iklim hüküm sürer. Denizli’ye 100 km. Çivril’e 35 km uzaklıktadır. Tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlamaktadır.1965 yılında 809 olan nüfusu 1990 yılında 257 dir.

                        YER ADLARI HAKKINDA GENEL BİR BİLGİ

                            Prof. Dr. Bahaeddin YEDİYILDIZ  “Türkiye’de yer adı verme usülleri adlı yazısında ad verme ile ilgili şu bilgileri aktarır;

                        “ Konusu yer adlarını incelemekten ibaret olan bu ilim dalının adı  TOPONOMİ dir. Toponomi dar manada, dil biliminin bir kolu olan e genel olarak özel isimleri inceleyen onomastik’in bir dalı olarak mütala edilmektedir. Bununla birlikte o , Arkeoloji ,Tarih Folklor, Coğrafya, Jeoloji, Botanik, Antropoloji , sosyoloji ve buna benzer diğer ilimleri de yakından ilgilendirir.” Derken ; yine Prof. Dr. Mehmet  ERÖZ  “ Sosyolojik yönden Türk yer adları adlı yazısında;

            “ İçtimai zümrelerin ( sosyal grupların ) arazi üzerinde yerleşip mekan tutmalarında coğrafi ve iktisadi zorlamalar yanında ,sosyal ve kültürel yapılarla, siyasi ve askeri ihtiyaçlarında rol oynadığı, sosyolojik çalışmaların konusuna ONOMASTİK,

            Yer ve insan adları bilgisinin , yer adları ile uğraşan kolu olan toponimi de bu sosyolojik gerçeğe uymak zorundadır. Milli Kültür mirasımızından anlıyoruz ki göçebe yarı göçebe ve yerleşik  Türk toplulukları en eski çağlardan beri , arazi parçalarını adlandırıp belirtmede adeta bir coğrafyacı dikkati ile durmuşlardır. Dağlara, yaylalara,  göllere, ırmaklara,geçitlere , küçük arazi parçalarına köy ve kentlere manalı isimler vermişlerdir.

            Konusunu  ; insan topluluklarının geçtikleri , yaşadıkları ve geçici yaşadıkları yerlere, ekonomi, Jeoloji, Botanik, Antropoloji, Sosyoloji, Tarih, Kültür,Folklor, Edebiyat ve buna benzer bilim dallarından yaralanılarak ; renk şekil benzetmeleri de olayları da dikkate alarak verdikleri isimlere ( Toponomi ) yer adları diyebiliriz.

            Yer adları incelendiğinde aslında bölgenin bir motifi bir süslemesi , çiçeklerle bezenmiş bir ayasıdır. Bir göl içerisindeki canlı çeşitleridir. Mevsimlerin yazı, kışı ,ilkbaharı,sonbaharıdır.

                                               KÖYDEKİ YER ADLARININ TESPİTİ

            Köydeki yer adları şu anda orada yaşayan insanların ataları tarafından verilmiştir.Eski bir Bizans ve Roma yerleşimi olan yörede dönemden kalan yer adı yoktur.Birlikte yaşamamışlardır. Çünkü; Ataları bu yöreye geldiklerinde Bizanslılar bu yöreden ayrılmışlardır.  Eğer onlardan bazıları bu yöreyi terketmemiş olsalardı onların vermiş oldukları yer adları da hala bu yörede kullanılırdı.

            Yer adları tespitinde Tapu ve Kadastro Müdürlüğü ( Çivril ) kayıtlarından ve köyde yaşayan olgun ve yaşlı insanlarla , o köyden ayrılmış ve o köylü olan Denizli,İzmir,İstanbul, Afyon il ve ilçelerinde yaşayan insanlardan ve bizzat   köye gidilerek alan araştırmalarından yararlanılmıştır.

              KÖYDEKİ YER ADLARININ GRUPLARA AYRILARAK İNCELENMESİ

              Köyde tespit edilen yer adları inceleme öncesi gruplandırılmış şekilde verilmesindeki amaç; yer ve zaman kazanılması içindir. Gruplama isimler öğrenildikçe gerçekleştirildi. Bilinen klasik yöntemlerden uzaklaşılarak kendiliğinden oluştu. Gerek  yazılı kaynakları gerekse kaynak kişileri oluşturan ,sözlü kaynaklar , gerekse alan araştırmasında ortaya çıkan isimler bizlere şablon oluşturdu.

            Dokuz katagoride incelenen Bozdağ Köyü yer adları şu şekilde sıralandı:

1-     İNSAN ADLARINDAN KAYNAKLANAN YER ADLARI:

- ALASAKAL                         -BELGUYU                                          -AŞIRTLI MEZERLİĞİ

-ALASAKALALTI                   -ARZUOĞLUNUN ÇÖKEK                   -GARABOSUN BAĞ

-ALASAKAL ÜSTÜ               -AŞŞA MEZARLIK                            -GÜCÜKBURUN     

-ALİM TARLASI                    -MEZARLIK                                        -HACIMISDIVA  

-ANAGIZ                                -ÇAVIRARPA YERİ                            -HACIMISDIVANIN BAĞ

-ANAGIZ GEDİĞİ                        -DEDE MEZERİ                                - HACIOMARIN BAĞIN---İMAN KUYUSU                    -MAMITLARIN DAM                        AÇTI  

-KEZBEN TARLASI                     -MOLLAMISDIVANIN BAĞ             -HACIMEMEDİN BAĞ-----KELMEMEDİN BAĞ             -TEKAMADIN EVİN ÜSTÜ              

-MEZERLİ GEÇİT              -DOKDURUN BAĞ

-MEZERLİ GEDİK                         -ŞABANLARIN ODA

-OMAR TARLASI                     -TÜRKMENLERİN ODA

-SALİNİN KÖSÜK                       -GARANELERİN ODA

-SÜLÜK TARLASI                     -GILGUYRUĞUN ODA

-KAMİLANIN BAĞ                 -DEREDEKİ GARAVELLERİN ODA

-GOCANİYAZININ BAĞ             -ABDILIN ODA

2. TARİHİ OLAYLARA GÖRE VERİLEN YER ADLARI

- ÖREN YERİ                         -DAMLAR                                -ESKİ YURD YERİ

-ÇAVIRARPA YERİ                -ESKİ DAMLAR                   -ÇAVIR MEZERLİĞİ

-GIZASILAN                           -ESKİ YURD                          -ÇİZİLDAŞ MEZERLİĞİ

-                                               -MEZERLİ GEDİK                         -AŞIRTLI MEZERLİĞİ

3. ERMİŞLERE GÖRE VERİLEN YER ADLARI

- GOCA ÇEŞME                                                           -DEDE ( GABAAĞAÇTAKİ )

- DEDE MEZERİ                                  

4. OTURANLARIN ADIYLA ANILAN YER ADLARI

- BAYAT YÜZÜ                                                  - TOKCA YÜZÜ

- DEMİRLİ KÖY YÜZÜ                                       - YORGALAR ALTI

- İNCE SAYI                                                               - YORGALAR ÜSTÜ

- KÖYÖNÜ                                                                 - ÜÇTEPE YÜZÜ

- SONDULLU YÜZÜ

5- COĞRAFİ ( Topoğrafya) ÖZELLİKLERE GÖRE VERİLEN YER ADLARI

- ADA TEPE                                                                - İNGAYA

- AŞIRTLI SIRTI                                                   - İNGÖREN GEDİĞİ

----------------------                                                      - MİLLİK

---------------------                                                     - OYUKLU

- ÇAYKUYUNUN BURUN                                       - OYUKLU TEPESİ

- ÇİZİLDAŞ                                                                - SULU DERE

- CINGIRAKLI DAŞ                                                     - TEPE BAĞ

- DAMLACA                                                               - TEPE HARMAN YERİ

- DARDAŞ                                                                  - TOP KAKLIK

- DAŞKAKLIK                                                 - UZUN TARLA

- DAŞLI DERE                                                   - GÜNÜYAKA

- DELİKDAŞ                                                                         - DERE CAMİ

- DERİN DERE                                                   - DERE GAVE

- DOKUZ KAKLIK                                                        - DERE MAHALE

- EĞRİ DERE

- GOCADAŞ

-GÜÇÇÜKDAŞ

- GOCAGÖL

- GÖKGÖL

- GÖLYERİ                                                                                        

- GUMLU

- GUMLU YÜZÜ

- GUMLUSIRTI

- GUMLU GEDİĞİ

- GÜÇÜKBURUN

- GOCADÜZ

6. HAYVAN İSİMLEİNDEN OLUŞAN YER ADLARI

- ÇAKAL ÇEŞMESİ                                           -GURTLU KUYU

- ÇAKAL TARLASI

- TİLKİ DELİĞİ

- KOKARARI

- GEÇİNNİ

- GEÇİNNİALTI

7. BİTKİSEL YER ADLARI

- AŞŞAAZAT                                                 - MALAŞ

- ÇAMLIK                                                       - NOĞUTALANI       

- ÇÖĞÜRLÜ ÇUKUR                                   - ODUNYOLU

- DÜZMEŞE                                                    - SİRKENLİK

- EKİNLİK                                                      - ÜÇARDIÇ

- ERİKLİ                                                          - AŞŞA BAĞLAR

- GABAĞAÇ                                                   - GIZILCIKLI DÜZ

- GAMIŞLI YURD                                      - ÇAYKUYU

- GIZILCA                                                       - ÇAYKUYUNUN BURUN

- GIZILCAKUYU                                              - YUKARI BAĞLAR

- GIZILCA DERESİ                                              - GIZILCIKLI DÜZ

- İNCİRLİ

- İNCİRLİALTI

8. RENKLERE GÖRE YER ADLARI

- SARIGAYA                                                 - KARAAĞAÇLI TARLA

- BEKMEZ TOPRA

9. SAYILAN GRUPLARIN DIŞINDA KALAN YER ADLARI

- AŞŞALAR                                                                 - ÇATALYOL

- BEKLEME                                                                - PİRENLİ

- KÜPKUY                                                                  - PİRENLİÖZ

- KÜLLÜK TEPESİ                                                           -CINGIRAKLIDAŞ

- PİRENNİ                                                                   - YUKARLAR

- HARMANYERİ                                                         - TAKSİMLER

- KURŞUNDAŞI

- KÖSÜKGAYA

- DERMAN YOLU

- DUZLA

- KÖYÖNÜ

- KESİKLER

Eski Eserler ve Müzeler Genel  Müdürlüğü  uzmanı Habib KARAÇETİN ( 3)

“ Antik Çağda Anadolu da Tarihi Yer Adları “ adlı bildirisinde;

            “ Adlandırma, canlı ve cansızı, her türlü varlık ve kavramı anlatan , onu belirleyen veya birşeyi diğerinden ayırmaya yarayan bir iş olduğuna göre insan, varoluşundan bu yana yaşadığı ortam içerisinde ; şehir, ilçe, kasaba, köy, mezra gibi yerleşim alanlarını ; Dağ ,tepe, ova ,plato gibi tika,köprü ,geçit ve bunlar gibi yerleri adlandırmak ve bbirini diğerinden ayırt etmek zorunluluğu duymuştur. Üzerinde yaşanılan yer ve bölgeler insan ve kavimler arasında zaman zaman el değiştirmiş ve dolayısıyla da  yer ve bölgelerin adlarında da değişiklikler olmuştur” demektedir.

            Buna göre Bozdağ Köyündeki yerlerde  M.S. 12.06.1210. tarihinde türklerin eline geçti o tarihten günümüze kadar geldi. Bozdağ Köyünde yaşayan insanların ataları günümüze kadar geldi. Bozdağ köyünde yaşayan insanların ataları bu bölgeye geldiklerinde geniş bir arazi üzerinde yaşamaya başladılar. Yerlere ad verme işlemi uzun zaman aldı. İsimlerin  Türkçe olması  Osmanlı döneminde yerleşen ataları tarafından verilmiş olmasındandır. Bozdağ köyü  hiç istilaya uğramadı . Bir dağ köyü olması nedeniylede kültürünü zamanımıza kadar korudu.

            Yer adları verilirken yaşan olaylar da etkili  olup ANA-GIZ  örneğinde olduğu gibi “ O mevkide bir su kaynağını bir ana ile kızı bulmuştur. Köy halkı o yöreyi birbirlerine tarif ederken  “ Hani anası ile kızının su bulduğu yerin üstü “ gibi sözler söyleye söyleye anagız o mevkide isim olarak kalmıştır.” ( 4)

            Kız asılan kayası da buna başka bir örnektir;  “ Yaşadığı dönemde sevgilisi ile evlenmesine izin verilmeyen ailesine tepkisini o bölgedeki yüksek bir kayaya kendisini asarak göstermiştir.” İlk zamanlar kayaya kendisini asan kızın olduğu yer olarak tarif edilmiş zamanla kız asılana dönüşerek mevki ismini almıştır. Bu nedenle sosyal olaylar yer adları vermede etkili bilimdalıdır.

            Köyün ataları oraya gelmeden önce yaşadıkları bölgedeki  mevki isimlerini de yeni yerleştikleri yerlere vermişlerdir.

            Doç. Dr. H. Hilmi KARABORAN’ın 1994 yılında Türk yer adları sempozyumuna sunduğu  “ Türkiyede Mevki Adları Üzerine Bir Araştırma” konulu bildirisindeki mevki isimleri Bozdağ Köyündekilerle bazıları benzerlik taşımakta hatta aynı isimlere rastlanmaktadır. Aşağıda örnekleri sunulmuştur:

BOZDAĞ KÖYÜNDEKİ MEVKİ İSMİ                AYNI İSİMDE TÜRKİYENİN NERESİNDE

KOKARARI                                                               İslahiye- HASANOLUK

ERİKLİ                                                                           “         KAYABAŞI

DERİNDERE                                                                  “         TANDIR

SULUDERE                                                                    “         TANDIR

KUMLUDERESİ                                                           Yanıkkışla- OSMANİYE

ÇAMLIK DERESİ                                                           Bahçe   -  OSMANİYE

PİRENLİ ( PİRENTEPE)                                      Güllüce- EZİNE

TUZDAŞI ( Tuzla)                                                   İkizkuyu- İSLAHİYE

NOHUTALANI ( NOHUTLU                                         OSMANİYE

KAMIŞLI YURD                                                             “                          

İNCİRLİ                                                                               “            

NOHUTALANI                                                            Kışla- UŞAK

TİLKİDELİĞİ                                                Koçlu- ÇEMİŞGEZEK

ÖREN YERİ                                                              Kıcaköyü-SİLİFKE

ÇAKAL ( LAKAP )                                                         Gaziantep Burcu Buc. Bir Köyde

DEVELİ ( LAKAP)                                                          Antepte bir mescidin adı

TÜRKMENLER ( MAHALLEDE )                               antepte bir mahalle adı

Ortaya çıkar. Bu bir tesadüf değildir. Yukarıda ki bölgelerimizde de Bozdağlıların soyundan insanlar vardır.

SONUÇ:

Bozdağ köyünün topografik yapısı  ( Küllük tepesi, daşlı dere) yetiştirilen ürünün çeşitliliği ( aşşa bağları, yukarı bağlar, develinin erik , aşşa azat) Selçuklu ve Osmanlı kalıntıları ( Eski yurd), sınır köylerinin isimleri ( Bayat Köyü, Tokça yüzü, Demirci Köyyüzü, Yorgalar üstü) o bölgedeki bir ağaç  ( Aşşaazat) bir taş ( Güççüktaş,  cıngıraklıdaş) toprağın rengi ( Topraklık, Bekmeztoprağı) oradaki bir mezar ( Mezerli gedik, dedemezeri), iskan edilme ( Eski yurd, eski damlar) , çıkan su ( Damlaca , küpkuyu)  yörede tarlası olan insanların isimleri ( omar tarlası, mollamısdıvanın bağ) yer özelliği ( oyuklu, anagız gediği) vb. mevki isimleri olarak benimsenmiş sınırı çizilmiş koruma altına alınmıştır.

Her yer adında kendimizin bir parçası vardır. Tarihimiz vardır kültürümüz vardır. Dilimiz,dinimiz kendimiz vardır.

                                                           KAYNAKLAR

YEDİYILDIZ   B. : 1984 “Türkiye de yer adı verme usülleri”

         Milli Folklor Araştırmaları Yayınlardairesi   Yayınları :60

         Başbakanlık – Basımevi –ANKARA

ERÖZ  M.               : 1984 “ Sosyolojik Yönden Türk Yer Adları”

                                  Türk Yer adları Sempozyum Bildirileri

                                  Milli Folklor Araştırmaları Yayınlardairesi  Yayınları :60                                          

                                  Başbakanlık- Basımevi – ANKARA

KARAÇETİN  H.   : “ Antik Çağda Anadoluda Tarihi Yer Adları”                                         

                                    Türk Yer adları Sempozyum Bildirileri

                                     Milli Folklor Araştırmaları Yayınlardairesi  Yayınları :60                                          

                                     Başbakanlık- Basımevi – ANKARA

ÖZDEMİR Şöhret   : 1935 Bozdağ doğumlu 15.8. 1999 tarihinde yapılan mülakat

Çivril Tapu Müdürlüğü Tapu Kayıtları

Çivril Kadastro Müdürlüğü Kayıtları

BAŞÖZ  Bayram       : 1344  ( 6.2.1932) Bozdağ Doğumlu okur yazar değil.15.8.1999 Tarihinde        

                                    yapılan  mülakat

ŞİMŞEK Ali Osman : 16.8.1926 Bozdağ doğumlu  ilkokul  20.4.1996 ‘da yapılan mülakat

USLU Süleyman       : 1329           “                “         okur yazar. 20.5.1998      “           “

DEMİRHAN Zekeriya: 1329         “                “             “       “       12.1. 1997     “            “

BAŞÖZ Necati             :  6.8. 1951  “                “             İlkokul     01.09.2001.  alan gezisi

AYDEMİR Refik        :  1936          “               “             01.09.2001 de yapılan mülakat

ÖZDEMİR M. Ali      :  1337            “               “      okur- yazar    10.9.2001 Mülakat

EREN Şinasi                :  10.4.1939     “             “        İlkokul  15.3.2001             “

ÖZDEMİR Ahmet      :   1933           “              “           “             10.9.2001         “

ŞEN Ali                        :   1339         “                “         okur yazar değil    25.12.2001   mülakat       

SAVRAN Elif              :   1317         “                 “           “      “          “      16.05.1999        “

ALTUNAY Kadir       :   14.02.1940    Bozdağ Doğumlu    ortaokul     04.04.2000           “                 

                                                                       SONUÇ

-          Çivril ilçesine bağlı köyler genel olarak kültürel yönden birbirine benzemez. Her köyün kendine göre gelenek ve görenekleri vardır. Çünkü her biri başka bir oymaktan gelmektedir.    

-          Her köy kendi yer adlarını çıkarmalıdır.

-          Çivril bu konuda ülkemize öncülük yapmalıdır.

-          Çivril kendi kitabını yazarken köylerini de örnek olmalı köylerinde kendi kitabını yazmasına yardımcı olmalıdır.

-          Bu sempozyumun ilçemiz bazında ilk olmasının yanında her yıl tekrarlanmalı ,festival ve şenliklerle sportif etkinliklerle devam etmesi sağlanmalıdır.

-          Yeni sempozyumlar yeni bilgiler getireceğinden , bilinmeyen önemli bilgiler , gerek mahalli araştırıcılar gerekse bilimadamları tarafından gün ışığına çıkartılmalıdır.

-          Bu sempozyumlar sadece festivallere bağlanmamalı belirli aralıklarla tekrarlanmalı ilçeye canlılık getirilmelidir.

-          İlçede sosyal aktiviteler kazandırılmalı yeni iş olanakları sağlanmalıdır.

-          Çivril sadece Türkiye içinde  değil  Dünya bazında ürettikleri ve yetiştirdikleriyle tarih, kültür .....vb. leriyle tanıtılmalı ve bu tür sempozyumlara iş adamlarımız öncülük yapmalıdır.

-          Heryeleşim birimi kendi kitabını yazarken yüzeysel değil derinlemesine araştırarak tarihi, coğrafyası, kültürü, ekonomik yapısı, yaşayış biçimi , sosyal ve folklorik yapısı, ulaşımı, bitki örtüsü, mimari yapısı.....vb. gibi konuları kapsamalıdır.

Bu sempozyum Çivril ilçemiz için ilk oldu. Gelecek yıllarda yeni sempozyumlar yapılması dileğiyle saygılar sunuyorum.