ÇİVRİL
BOZDAĞ KÖYÜ YER ADLARINA
GENEL
BİR BAKIŞ
-
BOZDAĞ KÖYÜ’NÜN
TANIMI
-
YER ADLARI HAKKINDA GENEL
BİR BİLGİ
-
KÖYDEKİ YER ADLARININ
TESPİTİ
-
BOZDAĞ KÖYÜNDEKİ YER
ADLARININ GRUPLARA AYRILARAK
İNCELENMESİ
-
SONUÇ
ÇİVRİL BOZDAĞ
KÖYÜ YER ADLARINA BAKIŞ
A- BOZDAĞ
KÖYÜNÜN TANIMI:
Bozdağ köyünde yaşayan
insanların Gaziantep’ten gelen ataları
önceleri
Dinar
yakınlarındaki
Yapağ’lı Çerkezine yerleşmişler, daha sonra buradaki
sivrisinek ve bataklıkla baş edemiyerek bugün köyün sınırları
içinde bulunan Eski Yurd yerine ( eski damlara )
yerleşmişlerdir.
Bir diğer söylentiye görede köylülerin atalarının Adana
– Kozan’dan geldikleri belirtilmiştir. Ancak her iki rivayette
yöredeki insanlarının atalarının Toroslarda yaşamış Türkmen
oymaklarına mensup olduklarını göstermektedir.Bu bölgede halen
yerleşim kalıntıları bulunmaktadır. Yörenin en yüksek bölgelerinden bir olan
bu bölgeden daha sonra çaykuyu denilen ve köyün bugünkü
bulunduğu yere göç edilmiştir. Önceleri Çaykuyu olarak anılan
köyün adı sonra Baraklar olmuştur.yakın bir zamanda ise köyün
adı Bozdağ olarak değiştirilmiştir.
Köyün kuruluş tarihi ile ilgili olarak kesin bir tarih
belirlemek mümkün değildir.1530 tarihindeki Anadolu
eyaletlerini
gösteren bir haritaya göre , bu tarihte köyün bugünkü
sınırları içinde herhangi bir yerleşim yeri bulunmamaktadır.
Bu kayıtlar , bize bölgedeki yerleşimin 16 . asırdan sonra
meydana geldiğini göstermektedir.
Bozdağ köyü dünya üzerinde 29 derece – 49 dakika enlemi 38 derece – 06 dakika
kuzey boylamında yer almaktadır. Köyün sınırları kuzeyinde ;
Tokça, Bayat, Güneyinde; Evciler, Özdemirci Doğusunda;
Altınova,Batısında ; Karahacılı( Üçtepe)
bulunmaktadır.23.814.000 metrekare yüzölçüme sahip köyün
rakımı 1350 m 2000 nüfus sayımına göre nüfusu 202 ‘dir.
Karasal iklim
hüküm sürer. Denizli’ye 100 km. Çivril’e 35 km uzaklıktadır.
Tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlamaktadır.1965 yılında 809
olan nüfusu 1990 yılında 257 dir.
YER ADLARI HAKKINDA GENEL BİR BİLGİ
Prof. Dr. Bahaeddin YEDİYILDIZ “Türkiye’de yer adı
verme usülleri adlı yazısında ad verme ile ilgili şu bilgileri
aktarır;
“ Konusu yer adlarını incelemekten ibaret olan bu ilim
dalının adı TOPONOMİ dir. Toponomi
dar manada, dil biliminin bir kolu olan e genel olarak özel
isimleri inceleyen onomastik’in bir dalı olarak mütala
edilmektedir. Bununla birlikte o , Arkeoloji ,Tarih Folklor,
Coğrafya, Jeoloji, Botanik, Antropoloji , sosyoloji ve buna
benzer diğer ilimleri de yakından ilgilendirir.” Derken ; yine
Prof. Dr. Mehmet ERÖZ “ Sosyolojik yönden
Türk yer adları adlı yazısında;
“ İçtimai zümrelerin ( sosyal grupların ) arazi
üzerinde yerleşip mekan tutmalarında coğrafi ve iktisadi
zorlamalar yanında ,sosyal ve kültürel yapılarla, siyasi ve
askeri ihtiyaçlarında rol oynadığı, sosyolojik çalışmaların
konusuna ONOMASTİK,
Yer ve insan adları bilgisinin , yer adları ile uğraşan
kolu olan toponimi de bu sosyolojik gerçeğe uymak zorundadır.
Milli Kültür mirasımızından anlıyoruz ki göçebe yarı göçebe ve
yerleşik Türk
toplulukları en eski çağlardan beri , arazi parçalarını
adlandırıp belirtmede adeta bir coğrafyacı dikkati ile
durmuşlardır. Dağlara, yaylalara, göllere,
ırmaklara,geçitlere , küçük arazi parçalarına köy ve kentlere
manalı isimler vermişlerdir.
Konusunu ;
insan topluluklarının geçtikleri , yaşadıkları ve geçici
yaşadıkları yerlere, ekonomi, Jeoloji, Botanik, Antropoloji,
Sosyoloji, Tarih, Kültür,Folklor, Edebiyat ve buna benzer
bilim dallarından yaralanılarak ; renk şekil benzetmeleri de
olayları da dikkate alarak verdikleri isimlere ( Toponomi )
yer adları diyebiliriz.
Yer adları incelendiğinde aslında bölgenin bir motifi
bir süslemesi , çiçeklerle bezenmiş bir ayasıdır. Bir göl
içerisindeki canlı çeşitleridir. Mevsimlerin yazı, kışı
,ilkbaharı,sonbaharıdır.
KÖYDEKİ YER ADLARININ TESPİTİ
Köydeki yer adları şu anda orada yaşayan insanların
ataları tarafından verilmiştir.Eski bir Bizans ve Roma
yerleşimi olan yörede dönemden kalan yer adı yoktur.Birlikte
yaşamamışlardır. Çünkü; Ataları bu yöreye geldiklerinde
Bizanslılar bu yöreden ayrılmışlardır. Eğer onlardan bazıları
bu yöreyi terketmemiş olsalardı onların vermiş oldukları yer
adları da hala bu yörede kullanılırdı.
Yer adları tespitinde Tapu ve Kadastro Müdürlüğü (
Çivril ) kayıtlarından ve köyde yaşayan olgun ve yaşlı
insanlarla , o köyden ayrılmış ve o köylü olan
Denizli,İzmir,İstanbul, Afyon il ve ilçelerinde yaşayan
insanlardan ve bizzat
köye gidilerek alan araştırmalarından
yararlanılmıştır.
KÖYDEKİ
YER ADLARININ GRUPLARA AYRILARAK İNCELENMESİ
Köyde
tespit edilen yer adları inceleme öncesi gruplandırılmış
şekilde verilmesindeki amaç; yer ve zaman kazanılması içindir.
Gruplama isimler öğrenildikçe gerçekleştirildi. Bilinen klasik
yöntemlerden uzaklaşılarak kendiliğinden oluştu. Gerek yazılı kaynakları
gerekse kaynak kişileri oluşturan ,sözlü kaynaklar , gerekse
alan araştırmasında ortaya çıkan isimler bizlere şablon
oluşturdu.
Dokuz katagoride incelenen Bozdağ Köyü yer adları şu
şekilde sıralandı:
1-
İNSAN ADLARINDAN KAYNAKLANAN YER ADLARI:
- ALASAKAL
-BELGUYU
-AŞIRTLI MEZERLİĞİ
-ALASAKALALTI
-ARZUOĞLUNUN ÇÖKEK
-GARABOSUN BAĞ
-ALASAKAL
ÜSTÜ
-AŞŞA MEZARLIK
-GÜCÜKBURUN
-ALİM
TARLASI
-MEZARLIK
-HACIMISDIVA
-ANAGIZ
-ÇAVIRARPA YERİ
-HACIMISDIVANIN BAĞ
-ANAGIZ
GEDİĞİ
-DEDE MEZERİ
-
HACIOMARIN BAĞIN---İMAN KUYUSU
-MAMITLARIN DAM
AÇTI
-KEZBEN
TARLASI
-MOLLAMISDIVANIN BAĞ
-HACIMEMEDİN BAĞ-----KELMEMEDİN BAĞ
-TEKAMADIN EVİN ÜSTÜ
-MEZERLİ
GEÇİT
-DOKDURUN BAĞ
-MEZERLİ
GEDİK
-ŞABANLARIN ODA
-OMAR
TARLASI
-TÜRKMENLERİN ODA
-SALİNİN
KÖSÜK
-GARANELERİN ODA
-SÜLÜK
TARLASI
-GILGUYRUĞUN ODA
-KAMİLANIN
BAĞ
-DEREDEKİ GARAVELLERİN ODA
-GOCANİYAZININ
BAĞ
-ABDILIN ODA
2. TARİHİ
OLAYLARA GÖRE VERİLEN YER ADLARI
- ÖREN YERİ
-DAMLAR
-ESKİ YURD YERİ
-ÇAVIRARPA
YERİ
-ESKİ DAMLAR
-ÇAVIR MEZERLİĞİ
-GIZASILAN
-ESKİ YURD
-ÇİZİLDAŞ MEZERLİĞİ
-
-MEZERLİ GEDİK
-AŞIRTLI MEZERLİĞİ
3. ERMİŞLERE
GÖRE VERİLEN YER ADLARI
- GOCA
ÇEŞME
-DEDE ( GABAAĞAÇTAKİ )
- DEDE
MEZERİ
4. OTURANLARIN
ADIYLA ANILAN YER ADLARI
- BAYAT
YÜZÜ
- TOKCA YÜZÜ
- DEMİRLİ KÖY
YÜZÜ
- YORGALAR ALTI
- İNCE
SAYI
- YORGALAR ÜSTÜ
- KÖYÖNÜ
- ÜÇTEPE YÜZÜ
- SONDULLU
YÜZÜ
5- COĞRAFİ (
Topoğrafya) ÖZELLİKLERE GÖRE VERİLEN YER ADLARI
- ADA TEPE
- İNGAYA
- AŞIRTLI
SIRTI
- İNGÖREN GEDİĞİ
----------------------
- MİLLİK
---------------------
- OYUKLU
- ÇAYKUYUNUN
BURUN
- OYUKLU TEPESİ
- ÇİZİLDAŞ
- SULU DERE
- CINGIRAKLI
DAŞ
- TEPE BAĞ
- DAMLACA
- TEPE HARMAN YERİ
- DARDAŞ
- TOP KAKLIK
-
DAŞKAKLIK
- UZUN TARLA
- DAŞLI
DERE
- GÜNÜYAKA
- DELİKDAŞ
- DERE CAMİ
- DERİN
DERE
- DERE GAVE
- DOKUZ
KAKLIK
- DERE MAHALE
- EĞRİ DERE
- GOCADAŞ
-GÜÇÇÜKDAŞ
- GOCAGÖL
- GÖKGÖL
- GÖLYERİ
- GUMLU
- GUMLU
YÜZÜ
-
GUMLUSIRTI
- GUMLU
GEDİĞİ
-
GÜÇÜKBURUN
- GOCADÜZ
6. HAYVAN
İSİMLEİNDEN OLUŞAN YER ADLARI
- ÇAKAL
ÇEŞMESİ
-GURTLU KUYU
- ÇAKAL
TARLASI
- TİLKİ DELİĞİ
- KOKARARI
- GEÇİNNİ
-
GEÇİNNİALTI
7. BİTKİSEL YER
ADLARI
- AŞŞAAZAT
- MALAŞ
- ÇAMLIK
- NOĞUTALANI
- ÇÖĞÜRLÜ
ÇUKUR
- ODUNYOLU
- DÜZMEŞE
- SİRKENLİK
- EKİNLİK
- ÜÇARDIÇ
- ERİKLİ
- AŞŞA BAĞLAR
- GABAĞAÇ
- GIZILCIKLI DÜZ
- GAMIŞLI
YURD
- ÇAYKUYU
- GIZILCA
- ÇAYKUYUNUN BURUN
-
GIZILCAKUYU
- YUKARI BAĞLAR
- GIZILCA
DERESİ
- GIZILCIKLI DÜZ
- İNCİRLİ
-
İNCİRLİALTI
8. RENKLERE
GÖRE YER ADLARI
- SARIGAYA
- KARAAĞAÇLI TARLA
- BEKMEZ
TOPRA
9. SAYILAN
GRUPLARIN DIŞINDA KALAN YER ADLARI
- AŞŞALAR
- ÇATALYOL
- BEKLEME
- PİRENLİ
- KÜPKUY
- PİRENLİÖZ
- KÜLLÜK
TEPESİ
-CINGIRAKLIDAŞ
- PİRENNİ
- YUKARLAR
-
HARMANYERİ
- TAKSİMLER
-
KURŞUNDAŞI
- KÖSÜKGAYA
- DERMAN
YOLU
- DUZLA
- KÖYÖNÜ
- KESİKLER
Eski Eserler ve
Müzeler Genel Müdürlüğü uzmanı Habib KARAÇETİN
( 3)
“ Antik Çağda
Anadolu da Tarihi Yer Adları “ adlı bildirisinde;
“ Adlandırma, canlı ve cansızı, her türlü varlık ve
kavramı anlatan , onu belirleyen veya birşeyi diğerinden
ayırmaya yarayan bir iş olduğuna göre insan, varoluşundan bu
yana yaşadığı ortam içerisinde ; şehir, ilçe, kasaba, köy,
mezra gibi yerleşim alanlarını ; Dağ ,tepe, ova ,plato gibi
tika,köprü ,geçit ve bunlar gibi yerleri adlandırmak ve
bbirini diğerinden ayırt etmek zorunluluğu duymuştur. Üzerinde
yaşanılan yer ve bölgeler insan ve kavimler arasında zaman
zaman el değiştirmiş ve dolayısıyla da yer ve bölgelerin
adlarında da değişiklikler olmuştur” demektedir.
Buna göre Bozdağ Köyündeki yerlerde M.S. 12.06.1210.
tarihinde türklerin eline geçti o tarihten günümüze kadar
geldi. Bozdağ Köyünde yaşayan insanların ataları günümüze
kadar geldi. Bozdağ köyünde yaşayan insanların ataları bu
bölgeye geldiklerinde geniş bir arazi üzerinde yaşamaya
başladılar. Yerlere ad verme işlemi uzun zaman aldı. İsimlerin
Türkçe olması
Osmanlı döneminde
yerleşen ataları tarafından verilmiş olmasındandır. Bozdağ
köyü hiç istilaya
uğramadı . Bir dağ köyü olması nedeniylede kültürünü
zamanımıza kadar korudu.
Yer adları verilirken yaşan olaylar da etkili olup ANA-GIZ örneğinde olduğu gibi
“ O mevkide bir su kaynağını bir ana ile kızı bulmuştur. Köy
halkı o yöreyi birbirlerine tarif ederken “ Hani anası ile
kızının su bulduğu yerin üstü “ gibi sözler söyleye söyleye
anagız o mevkide isim olarak kalmıştır.” ( 4)
Kız asılan kayası da buna başka bir örnektir; “ Yaşadığı dönemde
sevgilisi ile evlenmesine izin verilmeyen ailesine tepkisini o
bölgedeki yüksek bir kayaya kendisini asarak göstermiştir.”
İlk zamanlar kayaya kendisini asan kızın olduğu yer olarak
tarif edilmiş zamanla kız asılana dönüşerek mevki ismini
almıştır. Bu nedenle sosyal olaylar yer adları vermede etkili
bilimdalıdır.
Köyün ataları oraya gelmeden önce yaşadıkları bölgedeki
mevki isimlerini
de yeni yerleştikleri yerlere vermişlerdir.
Doç. Dr. H. Hilmi KARABORAN’ın 1994 yılında Türk yer
adları sempozyumuna sunduğu “ Türkiyede Mevki
Adları Üzerine Bir Araştırma” konulu bildirisindeki mevki
isimleri Bozdağ Köyündekilerle bazıları benzerlik taşımakta
hatta aynı isimlere rastlanmaktadır. Aşağıda örnekleri
sunulmuştur:
BOZDAĞ
KÖYÜNDEKİ MEVKİ İSMİ
AYNI İSİMDE TÜRKİYENİN NERESİNDE
KOKARARI
İslahiye- HASANOLUK
ERİKLİ
“
KAYABAŞI
DERİNDERE
“
TANDIR
SULUDERE
“
TANDIR
KUMLUDERESİ
Yanıkkışla- OSMANİYE
ÇAMLIK
DERESİ
Bahçe
-
OSMANİYE
PİRENLİ
( PİRENTEPE)
Güllüce- EZİNE
TUZDAŞI
( Tuzla)
İkizkuyu- İSLAHİYE
NOHUTALANI
( NOHUTLU
OSMANİYE
KAMIŞLI
YURD
“
İNCİRLİ
“
NOHUTALANI
Kışla- UŞAK
TİLKİDELİĞİ
Koçlu- ÇEMİŞGEZEK
ÖREN
YERİ
Kıcaköyü-SİLİFKE
ÇAKAL
( LAKAP )
Gaziantep Burcu Buc. Bir Köyde
DEVELİ
( LAKAP)
Antepte bir mescidin adı
TÜRKMENLER
( MAHALLEDE )
antepte bir mahalle adı
Ortaya
çıkar. Bu bir tesadüf değildir. Yukarıda ki bölgelerimizde de
Bozdağlıların soyundan insanlar vardır.
SONUÇ:
Bozdağ
köyünün topografik yapısı ( Küllük tepesi, daşlı
dere) yetiştirilen ürünün çeşitliliği ( aşşa bağları, yukarı
bağlar, develinin erik , aşşa azat) Selçuklu ve Osmanlı
kalıntıları ( Eski yurd), sınır köylerinin isimleri ( Bayat
Köyü, Tokça yüzü, Demirci Köyyüzü, Yorgalar üstü) o bölgedeki
bir ağaç (
Aşşaazat) bir taş ( Güççüktaş, cıngıraklıdaş) toprağın
rengi ( Topraklık, Bekmeztoprağı) oradaki bir mezar ( Mezerli
gedik, dedemezeri), iskan edilme ( Eski yurd, eski damlar) ,
çıkan su ( Damlaca , küpkuyu) yörede tarlası olan
insanların isimleri ( omar tarlası, mollamısdıvanın bağ) yer
özelliği ( oyuklu, anagız gediği) vb. mevki isimleri olarak
benimsenmiş sınırı çizilmiş koruma altına alınmıştır.
Her yer adında kendimizin bir parçası
vardır. Tarihimiz vardır kültürümüz vardır. Dilimiz,dinimiz
kendimiz vardır.
KAYNAKLAR
YEDİYILDIZ B. : 1984
“Türkiye de yer adı verme usülleri”
Milli Folklor Araştırmaları Yayınlardairesi Yayınları
:60
Başbakanlık – Basımevi –ANKARA
ERÖZ M.
:
1984 “ Sosyolojik Yönden Türk Yer Adları”
Türk Yer adları Sempozyum Bildirileri
Milli Folklor Araştırmaları Yayınlardairesi Yayınları :60
Başbakanlık- Basımevi – ANKARA
KARAÇETİN H. : “ Antik Çağda
Anadoluda Tarihi Yer Adları”
Türk Yer
adları Sempozyum Bildirileri
Milli
Folklor Araştırmaları Yayınlardairesi Yayınları :60
Başbakanlık-
Basımevi – ANKARA
ÖZDEMİR
Şöhret :
1935 Bozdağ doğumlu 15.8. 1999 tarihinde yapılan mülakat
Çivril
Tapu Müdürlüğü Tapu Kayıtları
Çivril
Kadastro Müdürlüğü Kayıtları
BAŞÖZ Bayram
: 1344 (
6.2.1932) Bozdağ Doğumlu okur yazar değil.15.8.1999 Tarihinde
yapılan mülakat
ŞİMŞEK Ali
Osman : 16.8.1926 Bozdağ doğumlu ilkokul 20.4.1996 ‘da yapılan
mülakat
USLU
Süleyman
: 1329
“
“
okur yazar. 20.5.1998
“
“
DEMİRHAN
Zekeriya: 1329 “
“
“
“
12.1. 1997 “
“
BAŞÖZ
Necati
: 6.8.
1951 “
“
İlkokul
01.09.2001.
alan gezisi
AYDEMİR
Refik
: 1936 “
“
01.09.2001 de yapılan mülakat
ÖZDEMİR
M. Ali
:
1337
“
“ okur-
yazar
10.9.2001 Mülakat
EREN
Şinasi
:
10.4.1939
“
“
İlkokul
15.3.2001
“
ÖZDEMİR
Ahmet
:
1933
“
“
“
10.9.2001
“
ŞEN
Ali
:
1339
“
“
okur yazar değil
25.12.2001
mülakat
SAVRAN
Elif
:
1317
“
“
“
“
“
16.05.1999
“
ALTUNAY
Kadir
:
14.02.1940
Bozdağ Doğumlu
ortaokul
04.04.2000
“
SONUÇ
-
Çivril
ilçesine bağlı köyler genel olarak kültürel yönden birbirine
benzemez. Her köyün kendine göre gelenek ve görenekleri
vardır. Çünkü her biri başka bir oymaktan gelmektedir.
-
Her
köy kendi yer adlarını çıkarmalıdır.
-
Çivril
bu konuda ülkemize öncülük yapmalıdır.
-
Çivril
kendi kitabını yazarken köylerini de örnek olmalı köylerinde
kendi kitabını yazmasına yardımcı olmalıdır.
-
Bu
sempozyumun ilçemiz bazında ilk olmasının yanında her yıl
tekrarlanmalı ,festival ve şenliklerle sportif etkinliklerle
devam etmesi sağlanmalıdır.
-
Yeni
sempozyumlar yeni bilgiler getireceğinden , bilinmeyen önemli
bilgiler , gerek mahalli araştırıcılar gerekse bilimadamları
tarafından gün ışığına çıkartılmalıdır.
-
Bu
sempozyumlar sadece festivallere bağlanmamalı belirli
aralıklarla tekrarlanmalı ilçeye canlılık getirilmelidir.
-
İlçede
sosyal aktiviteler kazandırılmalı yeni iş olanakları
sağlanmalıdır.
-
Çivril
sadece Türkiye içinde değil Dünya bazında
ürettikleri ve yetiştirdikleriyle tarih, kültür .....vb.
leriyle tanıtılmalı ve bu tür sempozyumlara iş adamlarımız
öncülük yapmalıdır.
-
Heryeleşim birimi kendi kitabını yazarken yüzeysel
değil derinlemesine araştırarak tarihi, coğrafyası, kültürü,
ekonomik yapısı, yaşayış biçimi , sosyal ve folklorik yapısı,
ulaşımı, bitki örtüsü, mimari yapısı.....vb. gibi konuları
kapsamalıdır.
Bu sempozyum Çivril ilçemiz için ilk oldu. Gelecek yıllarda
yeni sempozyumlar yapılması dileğiyle saygılar
sunuyorum.
E-Post@
::
Favorilere Ekle
::
Açılış Sayfası Yap ::